Ders Tanıtımı

Füzeler ile füzelerin ortaya koyduğu tehdit, icat edildikleri İkinci Dünya Savaşı’nın son evrelerinden günümüze kadar hem bölgesel seviyedeki güç mücadelesinin, hem de başat güçler arasındaki küresel rekabetin ve dengelerin önemli unsurlarından birisi olagelmiştir. Bu alanda son yıllarda yaşanmakta olan teknolojik gelişmelere ve gerek bölgesel gerek küresel güçlerin füzelere atfettikleri önem ve önceliğe bakıldığında, füzelerin ve bu kapsamda füze tehdidinin bertaraf etmeye yönelik savunma önlemlerinin, önümüzdeki on yıllarda da uluslararası güvenliğin ve uluslararası ilişkilerin önemli gündem maddelerinden birisini teşkil etmeyi sürdüreceği söylenebilir.

Satıhtaki hedeflere taarruz etmek üzere geliştirilen ve Dünya’nın önde gelen tüm askeri güçlerinin envanterlerinde kendilerine yer bulan füzeler, uçuş özellikleri itibarıyla iki ana kategori altında incelenmektedir. Bunlardan ilki, hedeflerine alçaktan uçarak ve sık sık yön değiştirerek yaklaşan, dolayısıyla geleneksel hava savunma önlemleriyle durdurulmaları son derece zor seyir füzeleridir. Hedeflerine uzak mesafelerden yüksek hassasiyetle isabet kaydedebilmeleri seyir füzelerinin cazibesini artırmaktadır. Son yıllarda giderek artan sayıda devletçe tercih edildiklerine ve çatışmaların vazgeçilmez unsuruna dönüştüklerine, hatta devlet dışı aktörlerce bile ele geçirilip kullanıldıklarına tanık olunmaktadır.

İkinci grupta ise, izledikleri parabole benzeyen uçuş yoluna istinaden bu adla anılan balistik füzeler yer almaktadır. Ateşlenmelerini takiben dik açıya yakın bir açıyla ve büyük süratle atmosferin üst tabakalarına, oradan da uzaya çıkarlar. Devamındaysa, Dünya’nın çekim gücünün de etkisiyle hedeflerine doğru dalışa geçtiklerinde ses hızının 5, 10, 20 yirmi mislini bulan çok yüksek süratlere ulaşırlar. Dolayısıyla, hem bugüne kadar üretilmiş en süratli silah sistemleri olmaları, hem de uçuşlarının önemli bir kısmını geleneksel hava savunma sistemlerinin kaplama alanı dışında kalan uzayda gerçekleştirmeleri sayesinde, durdurulmaları zordur; saldırı ve savunma arasındaki dengeyi saldırı lehine bozmaktadırlar.

Kendi başına yeni ve bağımsız bir füze kategorisi teşkil etmekten ziyade, seyir füzelerinin ve balistik füzelerin daha gelişmiş türevi, hatta “yeni sürümü” olarak nitelendirilebilecek hipersonik silahlar da son yıllarda uluslararası güvenlik gündeminde ve özellikle başat güçler arasındaki stratejik güç mücadelesinde kendilerine giderek artan yer bulmaktadır. Son dönemde gündeme gelen FOBS – kısmi yörüngesel bombardıman sistemleri de aynı çerçevede değerlendirilmelidir. Hipersonik silahların ayırt edici özelliği, isimlerini borçlu oldukları yüksek süratlere balistik füzeler gibi uzay boşluğunda değil, atmosferin üst tabakalarında ani ve öngörülmez manevralar yaparak ulaşabiliyor olmalarıdır. Bu itibarla hipersonik silahlar, balistik füzelerin yüksek sürat avantajı ile seyir füzelerinin manevra yapabilme ve görece alçak irtifalarda kalarak hava-füze savunma önlemlerini atlatabilme avantajını bir araya getirmektedir. Durdurulabilmelerine yönelik savunma önlemlerinin yerkürenin sathından uzaya taşınması gerektiğinden, başat güçler arasındaki askeri güç mücadelesinin ve silahlanma yarışının uzaya taşınması sonucunu doğurmaktadırlar.

Ders Tanıtımı

İstihbarat disiplini 2. Dünya savaşı sonrası büyük bir gelişme göstermiştir. Bir yandan bağımsız bir disiplin/disiplinler olma yolunda ilerlerken bir yanda da ilgi alanı genişlemektedir. İstihbarat, karar alıcıları stratejik sürprizlerden korumayı hedeflerken, siyasi, askeri, diplomatik alanlarda optimum kararlar alınmasını sağlamayı hedefler. günümüz dünyasının karmaşık ortamında, tüm liderler iki sorunun peşinden giderler. Ne oluyor ve ne olacak? bu sorulara cevap vermesi beklenen istihbarat faaliyetleridir. Günümüz dünyasında istihbarat kurumları dört işle meşgul olurlar. İstihbarat üretmek, istihbarata karşı koymak, istihbaratçı yetiştirmek ve örtülü operasyonlar. istihbarat çeşitli yöntemlerle toplanan bilginin işlenmesi, analizi ile üretilir. Tüm bu faaliyetler profesyonel yetkinlik gerektirir. Öte yandan devletler ve devlet dışı aktörler birbirlerinin faaliyetlerini izlerler bazı faaliyetlerini de gizlerler. başka devletlerin bilgi toplamasını engellemek istihbaratın önde gelen görevlerindendir. üçüncü olarak istihbarat örgütleri işin zanaatını eğitim sisteminde elde etseler de, sanatını kurumlarında öğrenirler. son olarak istihbarat örgütleri örtülü faaliyetler yürütürler. Bunlar, propaganda, politik aktiviteler, para militer faaliyetler ve bilgi savaşlardır. İstihbaratın gizli devlet faaliyeti olması bir dizi tartışmayı da beraberinde getirir. Özellikle istihbaratın denetimi, siyasallaşması bunlardan bir kaçıdır.

Ders Tanıtımı

İnsani güvenlik kamu politikasının her şeyden önce, bireylerin ve toplulukların kişisel güvenlik, refah ve haysiyet sorunları üzerine yoğunlaşmasının gerektiğini öne sürmekte olup ulusal güvenlik yaklaşımına önemli bir alternatif anlayış sunmaktadır. Bu kavram üzerine yapılan tartışmalar 1940’lı yıllara kadar gitmesine rağmen, 1994 tarihli Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı’nın ‘İnsani Kalkınma Raporu’ vesilesiyle ciddi anlamda anılmaya başlamıştır. Raporda ekonomik güvenlik, gıda güvenliği, sağlık güvenliği, çevre güvenliği, kişisel güvenlik, topluluk güvenliği ve siyasi güvenlik insani güvenliğin yedi bileşeni olarak belirtilmiş ve hedef olarak da güvenlik kavramına yaklaşımı askeri tehditlere karşı devletin güvenliği şeklindeki gelenekselci çerçeveden çıkarmayı öngörmüştür. Kavram olarak üç ana prensip üzerine dayandırılmaktadır: korkudan özgürlük (freedom from fear), fakirlikten özgürlük (freedom from want), onuruyla yaşama özgürlüğü (freedom to live in dignity). Korkudan özgürlük, yoksulluk ve eşitsizlikten kaynaklanan şiddet çatışmalarına karşı bireylerin korunması anlamına gelmekte; tehlike durumunda acil yardım, çatışmaların önlenmesi ve çözümü, barışın inşası gibi çözümleri ön plana çıkarmaktadır. Doğal felaketler, salgın hastalıklar ve kıtlıkla ilgili konularda ise çatışmalara nazaran daha çok insan etkilenmekte olup sürdürülebilir bir kalkınmayı öncüleyen, fakirlikten özgürlük prensibidir. Onuruyla yaşama özgürlüğü için bireysel ve toplumsal haklar ana bileşenlerdir. Bu prensiplerden de gayet iyi anlaşılmaktadır ki insani güvenlik, kalkınma, ulusal güvenlik ve insan hakları arasındaki karşılıklı ilişkiyi ikrar etmektedir.İnsani güvenlik, hem fiziksel hem de maddi güvenliği birleştirdiği için genellikle “yumuşak” bir güvenlik politikası olarak değerlendirilir. Aslında, bireyleri siyasi şiddetten korumayı amaçlayan “sert” bir güvenlik politikası olarak da görülmelidir. Bu, zorunlu olarak askeri güçlerin kullanımını içerir, ancak yeni şekillerde kullanılır ve yapılandırılır ve aslında, klasik devlet güvenlik doktrini tarafından şu anda öngörülenden daha riskli askeri müdahale türleri de gerektirebilir. Bu seminerde insani güvenlik kavramı barış ve çatışma çözümü perspektifinden incelenecektir. Tartışmalar ayrıca Covid-19 pandemisinin insani güvenlik üzerindeki etkisine de odaklanacak olup, seminerin grup çalışma metoduna dayanacak olmasından dolayı, katılımcıların oturum öncesi temel okumaları yapmaları ve önerilen videoları izlemeleri gerekmektedir.